Lao Tzu, 2500 yıl önce yazmış: "En uzun yolculuk bile tek bir adımla başlar."
Bu söz genellikle motivasyon posterleri için kullanılıyor. Ama Lao Tzu'nun asıl söylediği çok daha derin: yolculuğun sonunu başlamadan bilemezsin. İlk adımı atmadan önce tüm rotayı planlamaya çalışmak, aslında hiç adım atmamak için bir bahanedir.
10 ay önce plugged.in'e başladığımda, kafamdaki ürün bugünkünden tamamen farklıydı.
İlk vizyon: MCP sunucularını keşfetmek için basit bir dizin. Sonra: Bir marketplace oldu. Sonra: Agent orkestrasyonu eklendi. Sonra: Federation mimarisi şekillendi. Sonra: Revenue sharing modeli geldi. Sonra: Enterprise özellikleri belirdi.
Kaç kez "pivot" ettim? Saymayı bıraktım. Muhtemelen 50'den fazla önemli yön değişikliği.
Ve işin ilginç yanı: bu başarısızlık değil, bu sürecin kendisi.
Sonsuz Koridor
Hayatı şöyle düşünün: sonsuz bir koridorda yürüyorsunuz. Sağınızda ve solunuzda kapılar var. Hepsi kapalı.
Çoğu insan bu koridorda yürürken kapıları denemiyor. Yılmış durumdalar. "Nasılsa kilitlidir" diye düşünüyorlar. Veya "Bu kapı benim için değil." Veya "Açsam bile arkasında ne var bilmiyorum."
Ve böylece yürümeye devam ediyorlar. Kapılara bakmadan. Denemeden. Koridorun sonsuza kadar devam edeceğini, bir gün "doğru kapının" kendiliğinden açılacağını umarak.
İşte size kimsenin söylemediği gerçek: çoğu kapı kilitli değil.
Kapalılar, evet. Ama kilitli değiller. İtseniz açılacaklar. Sadece kimse denemiyor.
Bazı kapıları açtığınızda hayal kırıklığı bulacaksınız. Boş bir oda. Veya bir duvar. Veya başka bir koridora çıkan geçit—ki bu da kötü değil.
Bazı kapılar gerçekten kilitli olacak. Zorlayacaksınız, açılmayacak. Devam edeceksiniz.
Ama tek bir kapı—sadece bir tanesi—hayatınızı değiştirebilir.
Ve o kapıyı bulmanın tek yolu denemek.
Pitch Deck Fantazisi
Şimdi yatırım dünyasına bakalım. Bir yatırımcıya gittiğinizde ne isterler?
- 5 yıllık finansal projeksiyon
- TAM/SAM/SOM analizi
- Net ürün tanımı
- Go-to-market stratejisi
- Rekabet analizi
- Exit stratejisi
Başka bir deyişle: koridorun haritasını istiyorlar. Hangi kapıyı açacağınızı, arkasında ne bulacağınızı, oradan nereye gideceğinizi—hepsini önceden bilmenizi istiyorlar.
Ama bu imkânsız. Çünkü koridor ilerledikçe şekilleniyor.
5 yıllık projeksiyon mu? Daha 5 ay sonrasını bile bilmiyorsunuz. plugged.in'in bugünkü halini 10 ay önce tahmin edebilir miydim? Kesinlikle hayır.
TAM/SAM/SOM mu? Piyasa henüz oluşmamış. MCP standardı daha yeni çıktı. "AI agent orkestrasyonu pazarı" diye bir kategori 2 yıl önce yoktu.
Net ürün tanımı mı? Ürün her hafta değişiyor. Her kapıyı açtığımda yeni bir şey öğreniyorum. Yön değişiyor.
Pitch deck, koridorun haritası varmış gibi yapmak. Ve herkes bunun bir oyun olduğunu biliyor—ama oyunu oynamak zorundayız.
"Kervan Yolda Düzülür" vs "5 Yıllık Plan"
Türkçe'nin en güzel atasözlerinden biri: "Kervan yolda düzülür."
Bu, bin yıllık ticaret deneyiminin özeti. Anadolu'dan Çin'e giden kervanlar, yola çıkmadan önce her detayı planlayamazlardı. Hava değişir, yollar kapanır, pazarlar kayar, fırsatlar belirir. Esneklik hayatta kalmanın şartıydı.
Lao Tzu da aynı şeyi söylüyordu: yolculuğa başla, yol sana kendini gösterecek.
Silikon Vadisi mantığı tam tersi: "Plan olmadan yola çıkma."
5 yıllık projeksiyon, detaylı milestone'lar, OKR'ler, KPI'lar... Her şey önceden belirlenmiş, yatırımcıya raporlanıyor, sapma "başarısızlık" sayılıyor.
Hangisi doğru?
Bence kervan yolda düzülür. Çünkü gerçek dünya belirsiz, ve belirsizliğe kesinlik maskesi takmak sadece kendimizi kandırmak.
Kapıları Deneyen Adam
plugged.in'in evrimini "kapılar" metaforuyla anlatayım:
Kapı 1: MCP Dizini İlk kapıyı açtım. "İnsanlar MCP sunucularını nasıl keşfeder?" sorusuyla başladım. Basit bir liste sitesi düşünüyordum. Kapının arkasında: küçük bir oda. Değerli ama sınırlı. Başka kapılar aramam gerektiğini anladım.
Kapı 2: Marketplace İkinci kapıyı açtım. MCP sunucuları için bir "app store" fikri. Kapının arkasında: daha büyük bir oda, ama çıkışı belirsiz. Kim para ödeyecek? İş modeli net değil. Başka kapılara baktım.
Kapı 3: Orkestrasyon Üçüncü kapı her şeyi değiştirdi. Asıl değer sunucu keşfetmek değil, birden fazla ajanı koordine etmek. Bu kapının arkasında: devasa bir alan. plugged.in'in gerçek kimliği burada ortaya çıktı.
Kapı 4-50: Sürekli Keşif Federation mimarisi, revenue sharing, enterprise özellikler... Her kapı yeni kapılara açıldı. Her biri önceden planlanamazdı.
Şimdi soru: Hangi yatırımcı bu sürece 10 ay boyunca sabredecekti?
İlk pitch deck'te "Kapı 3'ü bulacağım" yazamazdım. Çünkü Kapı 3'ün varlığını Kapı 1 ve 2'yi açmadan bilemezdim.
Yılmışların Koridoru
Neden çoğu insan kapıları denemiyor?
Korku: "Ya kilitliyse? Ya açarsam ve içeride kötü bir şey varsa?"
Yorgunluk: Daha önce birkaç kapı denemişler, ya kilitli çıkmış ya da hayal kırıklığı. "Hep böyle" diye düşünmüşler.
Beklenti: "Doğru kapı beni bulacak. Evrene güveniyorum." (Evren kapı açmaz.)
Mükemmeliyetçilik: "Hangi kapıyı açacağımı kesin olarak bilmeden adım atmam." (Hiçbir zaman kesin bilemezsin.)
Sosyal baskı: "Başkaları ne der? Ya yanlış kapıyı açarsam?"
Ve böylece koridor, yılmış insanlarla doluyor. Yürüyorlar ama aslında ilerlemiyorlar. Kapıların önünden geçiyorlar ama denemiyorlar.
Oysa tek bir kapı yeterli.
Yatırım Sisteminin Yapısal Sorunları
1. Harita İllüzyonu
VC'ler "harita" istiyor. Ama girişimcilikte harita yok, pusula var.
Harita size "3 km sonra sağa dön" der. Pusula size "kuzey bu yönde" der.
Harita, yolun bilindiğini varsayar. Pusula, yönün bilindiğini ama yolun keşfedileceğini kabul eder.
Girişimcilik pusula işi. Yatırım sistemi harita istiyor.
2. Pivot = Başarısızlık Algısı
Yatırımcıya pitch yaptınız. "Şu ürünü yapacağız" dediniz. Para aldınız.
6 ay sonra fark ettiniz: o kapı bir duvara çıkıyor. Farklı bir kapıyı denemeniz gerekiyor.
Yatırımcı perspektifi: "Söylediklerini yapmadın. Güven sorunu."
Girişimci perspektifi: "Kapıyı açtım, arkasını gördüm, adapte oldum. Tam olması gereken bu."
Instagram fotoğraf paylaşım uygulaması olarak başlamadı (Burbn adında konum bazlı uygulama idi). Slack bir oyun şirketiydi. YouTube bir video dating sitesiydi. Twitter, Odeo adlı podcast platformunun içinden çıktı.
En başarılı şirketlerin çoğu farklı bir kapıdan geçerek bugünkü hallerine ulaştı.
3. Zaman Ufku Uyumsuzluğu
VC fonlarının yapısı:
- 10 yıllık fon ömrü
- 3-5 yıl içinde exit beklentisi
- Büyük çarpanlar (10x, 100x) gerekli
Kapı keşfinin gerçekliği:
- Doğru kapıyı bulmak yıllar alabilir
- Büyük başarılar genellikle 7-10+ yıl sürer
- Çoğu değerli şirket "hızlı büyüme" kalıbına uymuyor
4. Tek Kapı Sendromu
Yatırım sistemi "tek doğru kapı" varsayar. İş planında o kapıyı göstermenizi ister.
Gerçekte, doğru kapıyı bulmak için onlarca kapıyı denemeniz gerekir. Ve "doğru kapı" bile zamanla değişebilir.
Bootstrapping: Kendi Koridorunuz
Yatırım almamak bir seçenek. Ve giderek daha geçerli bir seçenek.
Bootstrapping = kendi hızınızda kapı açmak:
- Tam kontrol
- Pivot özgürlüğü
- Kimseye "neden o kapıyı açtın" açıklaması yok
- Kârlılık odaklı düşünce
- Uzun vadeli keşif
Zorlukları:
- Yavaş ilerleme
- Nakit akışı baskısı
- Büyük kapıları açacak kaynak eksikliği
Benim seçimim bootstrapping oldu. 10 ayda kendi paramla, kendi zamanımla, kendi hızımda kapıları denedim. 50 kapı açtım. Çoğu küçük odalara çıktı. Birkaçı devasa alanlara açıldı.
Yatırım alsaydım, muhtemelen ilk kapıda takılı kalırdım. "Ama yatırımcılara bunu söyledik" baskısı.
Tek Adım Felsefesi
Lao Tzu'ya dönelim:
"En uzun yolculuk bile tek bir adımla başlar."
Bu sadece "başla" demek değil. Şunu da söylüyor: sadece bir sonraki adımı bilmen yeterli.
Tüm yolculuğu planlamana gerek yok. Koridorun sonunu görmen gerekmiyor. Sadece önündeki kapıyı dene.
O kapı bir yere çıkmıyorsa, bir sonrakini dene.
Her adım sana bilgi veriyor. Her kapı sana bir şey öğretiyor. Ve bir noktada—tahmin edemeyeceğin bir noktada—doğru kapıyı buluyorsun.
Ama sadece yürürsen.
Ne Yapılmalı?
Girişimcilere:
- Yürümeye başlayın. Mükemmel planı beklemeyin. İlk kapıyı açın.
- Her kapıyı bir deney olarak görün. Başarısızlık yok, veri var.
- Pivotu kucaklayın. Farklı bir kapıyı denemek cesarettir, başarısızlık değil.
- Yatırımın tek yol olmadığını bilin. Bootstrapping, revenue-based financing, alternatifler var.
- Koridorda yılmayın. Çoğu kapı kilitli değil. Deneyin.
Yatırımcılara:
- Harita değil, pusula değerlendirin. Yön doğru mu, girişimci adapte olabiliyor mu?
- Pivotu cezalandırmayın. En iyi şirketler pivot yaparak bugünkü hallerine ulaştı.
- Zaman ufkunu genişletin. Kapı keşfi zaman alır.
- Belirsizliği kabul edin. 5 yıllık projeksiyon bir fantezi—herkes biliyor.
Sonuç: Kapıyı Aç
Sonsuz koridorda duruyorsunuz. Önünüzde bir kapı var.
Kilitli mi? Bilmiyorsunuz. Arkasında ne var? Bilmiyorsunuz. Bu "doğru" kapı mı? Bilmiyorsunuz.
Bildiğiniz tek şey: denemeden bilemezsiniz.
Lao Tzu 2500 yıl önce söyledi: yolculuk tek bir adımla başlar. Türk atasözü bin yıldır söylüyor: kervan yolda düzülür.
Her ikisi de aynı gerçeğe işaret ediyor: belirsizliğe rağmen hareket et.
5 yıllık projeksiyonu gördüğünüzde gülümseyin. Çünkü herkes biliyor ki o projeksiyon 6 ayda çöpe gidecek.
Ve bu kötü bir şey değil. Bu, sürecin kendisi.
Kapıyı açın. Arkasını görün. Öğrenin. Adapte olun.
Kervan yolda düzülür. Her zaman düzüldü, her zaman düzülecek.
Yeter ki yürümeye başlayın.